آهن به تمام خانه‌هاى شهر كشيده‌اند ، از يك طرف درّه به طرف ديگر هم ، به واسطهء بعد مسافت خشكى ، « طرّاده‌ها » « 1 » و « لتكه » « 2 » در روى دريا كار مىكند ، و رفت و آمد مىكردند ، كشتى سازى معتبر « دولت روس » اين جا است ، و كشتىهاى جنگى كه يك ماه قبل به « ژاپن » فرستاده‌اند ، از همين جا بوده است . سواستُپل سه ساعت توقف كرده گذشتيم ، صبح زود ديگر ، اول آفتاب ، كشتى در كنار شهرى عظيم كه « سواستپل » باشد ، لنگر انداخت ، اين شهر جزء متصرفات « عثمانى » بوده است ، تا زمان سلطنت « كاترين ثانى » « 3 » [ كه ] در ممالك روسيه جلوس كرد ، در سال هزار و صد و نود و هفت هجرى ، با « دولت عثمانى » مصاف داد ، اين شهر و چندين شهرهاى ديگر را در كنار « بحر اسود » ، به تصرف خود درآورد ، در اين شهر جنگ معروف بين دولت « فرانسه » و « انگليس » و « عثمانى » ، كه آن دو دولت به حمايت « عثمانى » برخاسته بودند ، با دولت « روس » اتفاق افتاد ، اين جنگ در عهد سلطنت « نيكولاى » و پادشاهى « سلطان عبدالحميد خان عثمانى » ، در سنهء هزار و دويست و هفتاد و يك هجرى واقع گرديد ، و قصهء آن جنگ در تواريخ به شرح مسطور است . و در عين اشتداد جنگ ، « نيكولاى » در « پطرزبورغ » « 4 » وفات يافت ، ولى جنگ به حال خود بماند ، تا اينكه پسر « نيكولاى » « الكساندر ثانى » بر تخت سلطنت « روسيه » جلوس كرده ، در عهد او كار بين دول ثلاثه به مصالحه انجاميد ، « نيكولاى » همان است كه در عهد دولت « فتحعليشاه » مبرور ، لشكر به « ايران » فرستاد ، و با مرحوم « عباس ميرزا » نايب السلطنه لشكر « روس » جنگ‌ها كرده ، تا بالاخره در قريهء « تركمان چاى » ، عهد مصالحه بين دولتين « روس » و « ايران » به توسط « نايب السلطنه » برقرار شد ، از طرف

--> ( 1 ) - كرجى و قايق . ( 2 ) - زورق ( 3 ) - خانمى كه در سال 1762 ميلادى در روسيه به قدرت رسيد و در سال 1796 مُرد . ( 4 ) - پطرزبورگ .